Kostnadsindeks for vare- og lastebiltransport

Namn: Kostnadsindeks for vare- og lastebiltransport
Emne: Transport og reiseliv

Seksjon for energi-, miljø- og transportstatistikk

Nasjonalt.

Indekstala for kvartalet før blir publisert rundt midten av påfølgjande månad.

Ikkje relevant

SSB lagrar innsamla og reviderte data på ein sikker måte, i tråd med gjeldande lovverk for databehandling.

SSB kan gje tilgang til datagrunnlaget (avidentifiserte eller anonymiserte mikrodata) som statistikken byggjer på, til forskarar og til offentlege myndigheiter som skal utarbeide statistiske resultat og analysar. Tilgang kan bli gjeven etter søknad og på vilkår. Sjå meir om dette på Tilgang til data fra SSB.

Føremålet med statistikken er å skildre utviklinga i kostnader knytte til drift av ulike typar godstransport på veg og blir laga på oppdrag frå Norges Lastebileiar-Forbund (NLF). Indeksen måler endringar i kostnader, men ikkje endringar i produktivitet eller fortenestemarginar i lastebilnæringa. Han omfattar både løn og indirekte personalkostnader.

Kostnadsindeksen for lastebiltransport har vore utarbeidd av SSB sidan januar 1998. Statistikken erstatta ei kvartalsvis kostnadsundersøking for lastebiltransport som Transportøkonomisk institutt (TØI) utarbeidde til og med 4. kvartal 1997. Utviklinga av den nye indeksen blei gjort i 1997.

Frå og med juni 2008 følgjer delindeksane for løn og sosiale kostnader utviklinga i arbeidskraftkostnadsindeksen for tilsette i føretak som driv med godstransport på veg. Tidlegare var berre lønsutviklinga basert på den kvartalsvise lønsstatistikken, medan endringar i indirekte kostnader blei estimerte som ein del av indeksutrekninga.

Frå og med januar 2009 blei statistikken produsert med nye vekter baserte på rekneskapstal for 2007 for eit utval føretak i næringa godstransport på veg. Samstundes blei januar 2009 sett som ny basismånad, med januar 2009 = 100. Frå same tidspunkt blei det også utarbeidd ein totalindeks for lastebiltransport, berekna som eit vekta gjennomsnitt av kostnadsindeksane for køyretøygruppene. På oppmoding frå bransjen blei det i tillegg utarbeidd indekstal utan ferje- og bomkostnader, sidan desse kostnadene i større grad enn andre er knytte til det enkelte køyreoppdraget.

Statistisk sentralbyrå (SSB), Norges Lastebileier-Forbund (NLF) og ei referansegruppe med representantar frå lastebilnæringa vart samde om å gå over til ein ny kostnadsindeks frå og med 1. kvartal 2019. Den nye indeksen er rekna tilbake til 1. kvartal 2016, som vart sett som ny basisperiode med 1. kvartal 2016 = 100.

Frå og med 1. kvartal 2021 er det utarbeidd ein indeks utan drivstoff, med tidsserie tilbake til 1. kvartal 2016. Det er òg utarbeidd ein indeks utan bom, ferje og drivstoff, med tidsserie tilbake til same periode.

Frå og med 1. kvartal 2022 vart kostnadsindeksen for lastebiltransport kjeda mot referanseperioden, i staden for mot førre kvartal. Ny referanseperiode er 4. kvartal 2021 = 100, og indeksen er rekna tilbake til 1. kvartal 2016 med denne referanseperioden. I 4. kvartal 2022 vart køyretøygruppa varebiltransport også inkludert i kostnadsindeksen, og statistikken fekk namnet kostnadsindeks for vare- og lastebiltransport. Det er utarbeidd ei tidsserie tilbake til 4. kvartal 2021 for denne køyretøygruppa.

Frå og med 2. kvartal 2025 vart køyretøygruppa bilberging inkludert i kostnadsindeksen. Det er utarbeidd ei tidsserie tilbake til 4. kvartal 2021 for denne køyretøygruppa. Både varebiltransport og bilberging er haldne utanfor totalindeksane for lastebiltransport.

I 2026 vart Statistisk sentralbyrå (SSB), Norges Lastebileier-Forbund (NLF) og ei referansegruppe med representantar frå lastebilnæringa igjen samde om å gå over til ein ny kostnadsindeks frå og med 2. kvartal 2026. Den nye indeksen er rekna tilbake til 1. kvartal 2016, med ny basisperiode i 1. kvartal 2026 = 100.

Statistikken brukast av næringslivet i samband med inngåing og regulering av kontraktbeløp for vare- og lastebiltransport. I tillegg blir statistikken brukt ved prisforhandlingar mellom transportytarar og -brukarar.

Når det gjelder bruken av statistikken til kontraktsjustering er det viktig å presisere at Statistisk sentralbyrå ikke bærer ansvar for verken brukernes beslutning om å justere kontrakter eller valg av indeks. SSB kan derimot bistå med orientering om tilgjengelige indekser og detaljer om disse.

Ingen eksterne brukarar har tilgang til statistikk før statistikken er publisert kl. 08.00 på ssb.no etter varsling minst tre månader før i statistikkalenderen. Dette er eit av dei viktigaste prinsippa i SSB for å sikre lik behandling av brukarane.

Kostnadsindeksen for vare- og lastebiltransport er bygd opp etter same mal som Kostnadsindeks for buss og Kostnadsindeks for innanriks sjøtransport, og skildrar, på same måte som desse, kostnadsutviklinga innanfor den respektive næringa.

Statistikken blir utvikla, utarbeidd og formidla med heimel i lov av 21. juni 2019 nr. 32 om offisiell statistikk og Statistisk sentralbyrå (statistikkloven, lovdata.no).

Ikkje relevant

Kostnadsindeksen måler den kvartalsvise kostnadsutviklinga for sju typar lastebiltransport, i tillegg til varebiltransport og bilberging. Kostnadsvektene i indeksen er rekna ut på bakgrunn av rekneskapsopplysningar frå 2024 frå eit utval føretak innanfor relevante næringar. Prisobservasjonane er henta frå leverandørar til vare- og lastebilbransjen, mellom anna bankar, forsikringsselskap, verkstader, forhandlarar av drivstoff, dekk og køyretøy, bompengeselskap og ferjereiarlag.

Det er eigne utval for kvar av kostnadspostane som indeksen består av.

Eksterne datakjelder

• Prisgrunnlaget for chassis og påbygg blir innhenta frå marknadsdominerande prisleverandørar.
• Rentesatsen er basert på 3-månaders NIBOR-rente frå Norske Finansielle Referanser AS (NoRe) og utlånsmarginen til bankane.
• Prisgrunnlaget for drivstoff for delindeksane for lastebiltransport og bilberging er basert på rettleiande truckdieselprisar frå eit utval forhandlarar over heile landet.
• Prisgrunnlaget for ferjekostnader byggjer på ferjetakstregulativ for takstgruppene AP1, AP3, AP4, AP6, AP7 og AP9 innanfor det nasjonale ferjebillettsamarbeidet AutoPASS.
• Prisgrunnlaget for bomkostnader er henta frå bomtakstar i Nasjonal vegdatabank (NVDB).
• Dekkprisar blir henta frå dei største marknadsdominerande selskapa og følgjer prisutviklinga for ulike dekktypar.
• Forsikringskostnader er baserte på rapportering frå forsikringsselskapa med størst marknadsdelar innan næringa.
• Vektårsavgift og trafikkforsikringsavgift blir henta frå Skatteetaten og oppdaterte ved endringar i avgiftsnivåa.

Data frå SSB register

Følgjande data blir henta direkte frå Konsumprisindeksen (KPI):

• Husleige (KPI-tabell 14702)
• 07.7.2. Aviser og tidsskrifter (KPI-tabell 14701)
• 08.01. Teletenester (KPI-tabell 14701)
• 07.2.3. Vedlikehald og reparasjon på verkstad (KPI-tabell 14701)
• 07.2.2.1.1. Autodiesel for varebiltransport (KPI-tabell 14701)
• 08.1.3. IT-utstyr (KPI-tabell 14701)

Arbeidskraftskostnadene blir målte med utgangspunkt i Arbeidskraftkostnadsindeksen (AKI), som blir produsert av Seksjon for næringslivets strukturer ved SSB. For denne statistikken blir det nytta eit spesialuttrekk med kvartalsvise indeksar for næring 49.410 Godstransport på veg.

Rentemarginen i bankane blir berekna som differansen mellom gjennomsnittleg rentesats på utlån og gjennomsnittleg rentesats på innskot. Statistikken omfattar berre norske låntakarar og utlån i norske kroner, og blir henta frå Tabell 10700: Utlåns-, innskots- og rentemarginar (prosent), etter marginar, kvartal og långivar i Statistikkbanken.

Drivstoffpris for lastebil og bergingsbil er basert på rettleiande truckdieselpriser frå eit utval forhandlarar over heile landet for lastebiltransport.

Rekneskap og revisjon blir henta frå Produsentprisindeksen for tenester (TPPI).

Utvalsprosent, dekningsgrad og standardavvik er ikkje utrekna for utvala av prisleverandørar.

Til og med 4. kvartal 2021 blei det utrekna ei realrente basert på 3-månader NIBOR pluss utlånsmargin inflasjonsjustert med femårig gjennomsnitt av KPI-JAE (KPI justert for avgiftsendringar og utan energivarer).

Frå og med 1. kvartal 2022 brukast 3-månader NIBOR henta frå Norske Finansielle Referanser AS (NoRe) og utlånsmargin til utrekning av renta.

Utvalet av varer og tenester er planlagt oppdatert ved behov. Produkt og rapportørar som blir borte, blir erstatta. Det er ikkje gjort utrekningar av utvalsskeivskap i lastebilkostnadsindeksen. Internasjonale undersøkingar for andre indeksar tyder på at det er utvalet av varer og tenester som er opphavet til størst skeivskap.

Skjema for innhenting av priser til undersøkinga sendast ut i midten av siste månad i kvartalet.

Data blir henta inn ved elektronisk innrapportering og filutrekk via Altinn. Oppgåvegjevarane mottek førespurnad om rapportering ved utgangen av teljingstidspunktet kvart kvartal og har ein frist på ca. 15 dagar til å rapportere. Føretaka skal rapportere alle verdiar i heile 1000 kroner.

Følgjande skjema blir brukt:

• RA-0374. Prisar på lastebil og varebil
• RA-0374. Prisar på påbygg
• RA-0374. Prisar på vare- og lastebilforsikring
• RA-0374. Prisar på dekk til lastebil og varebil
• Truckdieselpriser blir sendt inn på Excel-fil

Innsamla data registrerast manuelt. I dataregistreringsrutinen er det utearbeidet enkle matematiske og logiske registreringskontrollar.

Editering

Med editering meiner vi kontroll, gransking og endring av data.

Kontroll av prisdata foregår ved samanstilling. Store avvik mellom periodar blir bekrefte med statistikkprodusent for dei interne prismålingane og med oppgåvegjevar for skjemainnhentinga.

Berekningar

Indeksutrekningar består av fleire trinn:

• Fastsetjing av vekter
• Innhenting av prisar
• Utrekning av elementærindeksar
• Aggregering på køyretøygrupper, kostnad eller totalkostnad

Vektgrunnlaget for kvar køyretøygruppe er basert på ei kostnadsundersøking som blir gjennomført om lag kvart femte år. Den siste undersøkinga vart gjennomført våren 2026.

Vektene som brukast i kostnadsindeksane for kvar køyretøygruppe er rekna ut ved hjelp av ei kostnadsundersøking basert på rekneskapstal for eit utval føretak i næringa godstransport på veg. Vektene som ligg til grunn for totalindeksen er estimerte marknadsdelar for dei sju lastebiltypane og varebil det blir laga kostnadsindeksar for.

Elementærindeksane blir rekna ut etter Jevons-formelen, det vil seie som eit geometrisk gjennomsnitt av prisrelativ. Med ni køyretøygrupper og fem kostnadsgrupper blir det berekna 45 elementærindeksar. Desse blir aggregerte til delindeksar, som igjen blir aggregerte til totalindeksar etter Laspeyres-metoden. Metoden inneber at vektgrunnlaget blir halde konstant frå referanseperioden, der indeksen blir sett lik 100. For denne indeksen er referanseperioden 1. kvartal 2026, med 1. kvartal 2026 = 100.

Utrekninga av indeksane skjer i fleire trinn. Først blir det rekna ut prisindeksar for representantvarer, det vil seie utvalde varer og tenester som skal representere prisutviklinga for dei ulike kostnadskomponentane innan kvar kostnadsgruppe. Deretter blir komponentindeksane vekta saman til delindeksar for kvar køyretøygruppe. Desse delindeksane blir så vekta saman til kostnadsindeksar for kvar av dei ni køyretøygruppene.

Frå og med januar 2009 blir kostnadsindeksane for køyretøygruppene også vekta saman til ein totalindeks for lastebiltransport.

Vektgrunnlag for delindeksane, etter køyretøygruppe og indeksversjon:

Vektsett frå 1. kvartal 2016 - 4. kvartal 2021

Vektsett frå 4. kvartal 2021 - 1. kvartal 2026

Vektsett frå og med 1. kvartal 2026

Ikkje relevant

Tilsette i SSB har teieplikt.

SSB offentleggjer ikkje tal dersom det er fare for at bidrag frå oppgåvegivar kan bli avslørte. Dette fører til at tal som hovudregel ikkje blir publiserte dersom færre enn tre einingar ligg til grunn for ei celle i tabellen, eller dersom bidrag frå ein eller to oppgåvegivarar utgjer ein svært stor del av celletotalen.

SSB kan gjere unntak frå hovudregelen dersom det følgjer av krav til statistikk i EØS-avtalen, oppgåvegivar er offentleg myndigheit, oppgåvegivar har samtykt, eller når opplysningane som blir avslørte er ope tilgjengeleg i samfunnet.

Meir informasjon finn du i avsnittet ‘Konfidensialitet’ på SSBs side om metodar i offisiell statistikk.

Frå og med januar 2009 blei indeksen utrekna med nye vekter basert på rekneskapstal for 2007 og ny basismånad (januar 2009 = 100). Den gamle tidsserien med indekstal blei samstundes erstatta med ein ny tidsserie med tilbakerekna tal som var kjeda for å sikre samanlikneleg indeksutvikling før og etter endringa (sjå «Avslutta tidsserier»).

Frå og med januar 2010 følgde delindeksane for reparasjons- og servicekostnader utviklinga i prisindeksen for vedlikehald og reparasjon på verkstad som inngår i Konsumprisindeksen. Denne indeksen fangar opp den generelle prisutviklinga på verkstadstenester (delar og timepris), og har ei utvikling som tilsvara dei tidlegare delindeksane for reparasjons- og servicekostnader for dei ulike lastebiltypane ved dei største merkeverkstadane over tid.

Frå og med 1. kvartal 2019 er det eit brot med tidlegare publiserte indekstal. Indeksen er rekna ut tilbake til 1. kvartal 2016. 1. kvartal 2016 er sett som ny basisperiode i indeksen (1. kvartal 2016=100).

Endringar frå 2022

Frå og med 1. kvartal 2022 vil kostnadsindeks for lastebil bli kjeda mot referanseperioden (Perioden der indeksen er lik 100) i staden for å kjedast mot førre kvartal. Dette er ei metodisk endring som berre får marginale konsekvensar for tala i indeksen. Årsaka til denne endringa er at Statistisk sentralbyrå meiner at dette er ein meir korrekt metode å rekna indeksen på. Med den nye metoden vil indeksen kjedast mot perioden som ligg nærast tidspunktet for utrekninga av vektene, samstundes som indeksen blir lettare å forstå for brukarane.

Kostnadsindeksen blei oppdatert med nye vekter frå og med 1. kvartal 2022. Indeksen skifta då referanseperiode frå 1. kvartal 2018=100 til 4. kvartal 2021=100. Gamle indeksverdiar er revidert og tilpassa til den nye referanseperioden. Frå og med 1. kvartal 2022 vil indeksen kjedast mot referanseperioden i staden for å kjedast mot førre kvartal slik som gjort tidlegare. Dette er meir korrekt etter som ein i teorien berre skal kjede indeksen dersom ein oppdaterer vektgrunnlaget.

Frå og med 1. kvartal 2022 vil ikkje kostnadsgruppa for rentekostnader innehalde eit inflasjonsledd. Indeksen bruker etter det nominell rente + utlånsmargin ved utrekninga av rentekostnader.

Ny referanseperiode er 4.kvartal 2021=100. Indeksen er rekna tilbake til 1. kvartal 2016 med 4.kvartal 2021=100.

Endringar frå 2026

Kostnadsindeksen blei oppdatert med nye vekter frå og med 1. kvartal 2022. Indeksen skifta då referanseperiode frå 4. kvartal 2021=100 til 1. kvartal 2026=100. Gamle indeksverdiar er revidert og tilpassa til den nye referanseperioden.

I samband med oppdateringa av vektgrunnlaget vart også prisgrunnlaget som ligg til grunn for delindeksane øvrige kostnader, bom- og ferjekostnader og kapitalkostnader, revidert.

Revisjonen inneber at delindeksen for øvrige kostnader no også tek omsyn til kostnadsutviklinga for rekneskaps- og revisjonstjenester som føretaka nyttar i samband med betalte oppdrag. I tillegg omfattar delindeksen kostnadsutviklinga for digitalt utstyr og programvare som blir nytta i drifta, til dømes system og løysingar knytte til administrasjon, planlegging og gjennomføring av transportoppdrag.

Delindeksen for bom- og ferjekostnader tek i større grad enn tidlegare omsyn til takstendringar i ulike bomringar og bomanlegg i Noreg. Bomtakstane blir oppdaterte på grunnlag av takstendringar registrerte i Nasjonal vegdatabank (NVDB), som blir drifta og vedlikehalden av Statens vegvesen. Føremålet er å fange opp takstendringar ved bomanlegg i heile landet, så langt datagrunnlaget i NVDB gir dekning for dette.

Kostnadsutviklinga for ferje i delindeksen for bom- og ferjekostnader byggjer frå og med 1.kvartal 2026 på ferjetakstregulativ for takstgruppene AP1, AP3, AP4, AP6, AP7 og AP9 innanfor det nasjonale ferjebillettsamarbeidet AutoPASS. Ferjedata omfattar no alle dei 113 sonene og skal fange opp endringar i ferjetakstar for relevante køyretøygrupper over tid.

Fram til og med første kvartal 2026 vart indeksen berekna med prisar på påbygg berre for køyretøygruppene Regionaltransport, Langtransport og Anleggstransport. For dei andre køyretøygruppene vart indeksen berekna utan påbygg, og priskomponenten for avskrivingar var dermed utelukkande basert på prisar for chassis.

Frå og med publiseringa av andre kvartal 2026 har SSB utvida datainnsamlinga for påbygg. Dette inneber at alle køyretøygrupper, med unntak av varebiltransport, no blir berekna med prisar for både chassis og påbygg.

1. kvartal 2026.

Måle og bearbeidingsfeil

Prisoppgåvene blir samanlikna med tilsvarande oppgåver frå kvartalet før. Likevel kan det skje at ein oppgåvegjevar rapporterer pris for ei anna vare eller teneste enn i førre kvartal, og at dette blir registrert som ei prisendring. Omfanget av denne type feil verkar å vera lite i denne indeksen.

Oppgåvene blir kontrollerte gjennom enkle manuelle og maskinelle kontrollar. Openberre feil i opplysningane blir korrigerte.Ved partielt fråfall eller andre feil som kan ha reell innverknad på indeksen, blir oppgåvegjevaren kontakta. I nokre tilfelle kan manglande prisar bli erstatta med gjennomsnittleg prisendring for andre innleverte prisar i næringa, eller med prisen frå førre kvartal.

Bearbeidingsfeil blir vurderte som små.

For feil i statistikk som blir brukt direkte som datakjelde, viser vi til «Om statistikken» for dei aktuelle statistikkane. Dette gjeld:

• Arbeidskraft – Arbeidskraftkostnadsindeksen (AKI)
• Drivstoff – Konsumprisindeksen (KPI), herunder autodiesel til varebil
• Øvrige kostnader – Konsumprisindeksen (KPI) og Produsentprisindeksen (TPPI)
• Bomkostnader – Bomtakster fra Nasjonal vegdatabank (NVDB)

Over tid vil kostnadsstrukturen i vare- og lastebiltransport endre seg. For at prisendringane skal bli vekta rett, bør vektgrunnlaget til kvar tid reflektere kostnadsbildet i føretaka. Dette blir ivareteke ved at vektene blir oppdaterte med jamne mellomrom. For kostnadsindeksen for vare- og lastebiltransport er det planlagt å oppdatere vektene om lag kvart femte år.

Når det kjem til fråfallsfeil så ligger svarprosenten etter purring som regel på 100 prosent.

Revisjon er planlagd endring av tal som allereie er publiserte, for eksempel ved publisering av endelege tal der det tidlegare har vore publisert førebelse tal. Sjå også SSBs prinsipp for revisjon.

Revisjon i tidlegare publiserte sesongjusterte tal kan hende når nye observasjonar (eller reviderte tidlegare observasjonar) blir inkluderte i berekningsgrunnlaget. Revisjonsomfanget er som regel størst i den mest aktuelle delen (siste 1-2 år) av sesongjustert tidsserie. Tilsvarande revisjon i trend er òg normalt, særleg på slutten av tidsserien. Omfanget av revisjon i trend og sesongjusterte tal er påverka av revisjonspolicy, jamfør kapittel 4 i retningslinjene for sesongjustering for det europeiske statistikksystemet (ESS) på Eurostats nettstad (berre på engelsk). For meir informasjon om revisjon av sesongjusterte tal, sjå statistikken sin Om sesongjustering.