Ledige stillingar, 4. kvartal 2012

Statistikken over ledige stillingar skal kaste lys over utviklinga av og nivået på etterspurnaden etter arbeidskraft totalt sett og fordelt etter næring. Dette gir kunnskap om utviklinga av arbeidsmarknaden og økonomien meir generelt. Statistikken skal også kunne vere samanliknbar med tilsvarande statistikk i andre europeiske land som er omfatta av EU-rettsakta nemnt ovanfor.

Data om ledige stillingar brytt ned etter næring kan nyttast til å overvake og analysere strukturelle ubalansar i arbeidsmarknaden.

Undersøkinga vart starta opp 1. kvartal 2010, med fyrste publisering i 2011.

Viktige brukarar er styresmaktene, forskarar, media, partane i arbeidslivet, verksemder og internasjonale organisasjonar.

NAV lagar statistikk over ledige stillingar for kvar månad, men statistikken har ikkje det omfang og den avgrensing av ledig stilling som ligg i EU-forordninga nemnt under punkt 1.7. NAV sin statistikk over ledige stillingar omfattar ledige stillingar som anten vert meldt til NAV-kontora som oppdrag, registrert av arbeidsgjevar på nav.no eller som er offentliggjorte i media (avisar, tidsskrift o.l.). NAV sin statistikk dekkjer dermed ikkje uformelle utlysningar eller ledige stillingar som utelukkande vert lyste ut på anna sett enn ved metodane nemnt ovanfor (til dømes utlysningar på eigne heimesider på internett). Sidan denne typen utlysningar er svært vanleg, spesielt i visse næringar, får Statistisk sentralbyrå høgare tal for talet på ledige stillingar enn det NAV får. Dette kjem framfor alt av at definisjonane er ulike.

Det er mogleg å samanlikne denne statistikken med NAV sin statistikk over ledige stillingar som kjem kvar månad, men ein må sjølvsagt vere merksam på at definisjonane er ulike. Ein samanlikning med NAV sine behaldningstal vil vise at SSB sine tal ligg monaleg over NAV sine. I 4. kvartal 2010 utgjorde NAV sine tal 40 prosent av talene frå SSB si undersøking om ledige stillingar.

Statistikklovens § 2-2 om oppgåveplikt og Statistikklovens §2-3 om tvangsmulkt.

Europaparlaments- og Rådsforordning (EF) nr. 453/2008 av 23. april 2008 om kvartalsvis statistikk over ledige stillingar i Fellesskapet.

Statistikken omfattar verksemder (med tilsette) i alle næringar sett bort frå næringshovudområda 97 (arbeid med løn i private hushald) og 99 (internasjonale organisasjonar).

Statistikken over ledige stillingar baserer seg på data rapportert av eit utval verksemder.

Eit stratifisert tilfeldig utval av omtrent 8000 verksemder vert trekt frå Bedrifts- og føretaksregisteret (BoF). Verksemdene vert delt inn i grupper/strata etter næring og storleik. Alle verksemdene i populasjonen som skal kunne bli trekt ut vert delt inn i 4 grupper avhengig av talet på tilsette i verksemda. Stratuma etter næring er kvar 5-siffer kode i Standard for næringskoding, SN2007. Dette sikrar god representasjon i alle næringar og blant store og små verksemder.

Innafor kvar av dei 4 gruppene etter storleik har vi danna 35 næringsblokker, slik at det gjer 140 grupper. Innafor kvar av desse gruppene er det for alle verksemdene like sannsynleg at dei vert trekte ut.

Kor sannsynleg det er at ei verksemd vert trekt ut varierar mellom næringsblokkene, og aukar med talet på tilsette i verksemda. Verksemder med færre enn 5 tilsette utgjer eigne gruppar, og vert ikkje trekte ut, medan alle store verksemder vert trekte ut. For ein del næringsblokker er grensa for at vi trekk med alle verksemdene, fleire enn 100 tilsette, medan grensa er fleire enn 250 tilsette i andre næringsblokker. I nokre få næringar vil alle verksemder vere med i undersøkinga. På dette viset sender vi ut skjema til rundt 4 prosent av verksemdene, men dei tilsette i disse verksemdene utgjer omtrent 25 prosent av det totale talet på tilsette i populasjonen.

Dei største verksemdene må vere med heile tida, medan dei andre er med i 2 år av gangen. Ein gang per år oppdaterar vi difor nesten halve utvalet.

Utvalstrekkinga er samordna med fleire andre utval i SSB for å gi en jamnare fordeling av oppgåvebyrda til verksemdene.

SSB sender ut spørjeskjema i siste veke i midtarste månad i kvart kvartal. Skjemaet vert sendt i all hovudsak til verksemdene, bortsett frå nokre få tilfelle der føretaka ønskjer å svare på vegne av den/dei underliggande verksemda/-ene som er trekt(e) ut til å vere med i undersøkinga. Svarfristen er satt til omtrent 1 ½ veke.

Omtrent 99 prosent av verksemdene som svarer på undersøkinga svarer gjennom vår elektroniske svarteneste. Her får respondenten ein åtvaring om talet for ledige stillingar som vert rapportert inn, er svært høgt eller svært lågt i høve til talet på tilsette i verksemda. En del feilrapportering som følgje av tastefeil vert unngått på dette viset.

Alle svara vert lagt inn i eit revisjonssystem der kontrollen slår ut om talet på ledige stillingar som vert rapportert inn er svært høgt eller svært lågt i høve til talet på tilsette i verksemda. Vi kontaktar desse verksemdene per e-post eller telefon og ber dei om å stadfeste det innrapporterte talet. Slik unngår vi ein del feilrapportering frå verksemder i føretak som har fleire underliggande verksemder og som difor kan misforstå kva for eit nivå dei skal rapportere på.

Ved estimeringa av ledige stillingar er det rutinar for å undersøkje enda nærare verksemder med ekstremverdiar. Resultatet av disse vurderingane kan vere å halde dei innrapporterte data frå verksemda utanfor estimeringa.

Estimeringa av ledige stillingar byggjer på at kvar verksemd i utvalet reknast for å representere fleire verksemder, slik at vi kan rekne ut talet på ledige stillingar for heile populasjonen av verksemder. I estimeringa nyttar vi registerinformasjon om tal på arbeidstakarforhold og næring for kvar verksemd i heile populasjonen. Talet på arbeidstakarforhold hentar vi frå BoF, som igjen har henta opplysninga frå NAV sitt Arbeidsgivar- og arbeidstakarregister (Aa-registeret). Opplysninga om talet på arbeidstakarforhold byggjer difor på føretakas eigne rapporteringar til Aa-registeret.

For å blåse utvalsdataa om ledige stillingar opp til populasjonsnivå, det vil si til å gjelde alle verksemder i dei aktuelle næringane i Noreg, nyttar vi ein stratifisert modellbasert rateestimator. I den stratifiserte ratemodellen antek vi at variabelen tal på arbeidstakarforhold i verksemda (x) bidreg til å forklåre variabelen tal på ledige stillingar ved verksemda (y) og at samanhengen mellom dei to variablane er tilnærma lineær innanfor kvart stratum. På bakgrunn av utvalsdataa (talet på arbeidstakarforhold og rapportert tal på ledige stillingar) estimerar vi samanhengen, representert ved stigningstalet β, mellom talet arbeidstakarforhold og talet på ledige stillingar. Samanhengen β vert estimert med vekta minste kvadraters metode i kvart enkelt nærings- og størrelsesstratum. Innanfor kvart enkelt stratum vert det totale talet på ledige stillingar (y) estimert av talet på arbeidstakarforhold (x) i det stratumet multiplisert med stigningstalet β for det stratumet, pluss eit individuelt feilledd ε:

y = βx + ε

Med stratum meiner vi her ein av de 35 næringsblokkene innanfor eitt av dei 4 storleiksstrata, til saman 140 slike grupper.

Sidan dei minste verksemdene ikkje er med i undersøkinga (sjå punkt 3.3) legg vi til grunn at samanhengen mellom talet på arbeidstakarforhold og ledige stillingar er det same i gjennomsnitt for verksemder med 1-4 tilsette, som for verksemder med 5-9 tilsette.

Tal som kan identifisere grupper av mindre enn tre verksemder vert ikkje offentliggjort.

Rørlege helligdagar vil ikkje kunne verke inn på nivået på talet på ledige stillingar (1. påskedag kan til dømes ikkje hamne utanfor tidsrommet 22. mars &– 25. april, slik at påsken aldri vil hamne innanfor våre referanseperiodar).

Vi samanliknar kvart kvartal med tilsvarande kvartal året/-a før. I ein del næringar kan det vere vanleg å lyse ut ledige stillingar på visse tider av året. Svært mange skolar lyser til dømes ut ledige stillingar i all hovudsak i perioden før førre skoleår sluttar. Dette gjer at det estimerte talet på ledige stillingar i utdanningsnæringen som regel er høgare i 2. kvartal enn i dei resterande kvartala. Liknande sesongvariasjon kan finne stad innanfor andre næringar, og det er difor mest korrekt å samanlikne resultata frå kvart kvartal med resultata frå tilsvarande kvartaler.

Som nemnt under punkt 2.1 skal statistikken vere samanliknbar med tilsvarande statistikk i de andre landa i EU/EØS-området. Landa er pålagte å lage statistikk over ledige stillingar etter same definisjon, nemleg slik han står skrive i EU-rettsakta nemnt under punkt 1.7.

Ledige stillingar

Det viktigaste aspektet ved definisjonen av ledig stilling er at stillinga må vere utlyst, formelt eller uformelt, slik at eksterne skal kunne søkje på ho. Formelle utlysningar vil til dømes vere annonsering i aviser, på internett, registrering hos NAV eller rekrutteringsfirma. Uformelle utlysningar vil vere til dømes oppslag i butikkvindauge eller oppslagstavler eller formidling via tilsette, venner eller familie. Ledige stillingar som utelukkande er ope for interne søkarar (internt i føretaket, organisasjonen eller konsernet) reknast ikkje som ledige etter denne definisjonen. Stillingen må vere betalt.

Vi skil ikkje mellom deltids- og heiltidsstillingar, slik at ein ledig deltidsstilling vert talt som éin ledig stilling. Vi skil ikkje mellom ledige stillingar som er nyoppretta (ledige stillingar der ingen er tilsette) og stillingar som er utlyste for å erstatte ein person som skal ut i permisjon eller slutte (ledige stillingar der nokon er tilsette).

Tidsaspektet er også viktig for å definere ledige stillingar. Gitt definisjonen ovafor er ein stilling ledig frå det tidspunktet at kunnskapen om at ho er ledig er gjort tilgjengeleg for nokre eksterne. Ein ledig stilling er difor ikkje ledig om det berre er teken ein intern avgjerd om å tilsette ein ny person utan at det er gjort kjent for eksterne på eit eller anna vis. Vidare er stillingen ledig inntil det tidspunktet ein kandidat er tilsett (definert heilt presist som det tidspunktet der arbeidskontrakt er underskriven) eller inntil det tidspunktet der ein av ein eller annan grunn har teke ei avgjerd om likevel ikkje å tilsette nokre nye.

Del av ledige stillingar

Del av ledige stillingar er ledige stillingar i prosent av det totale talet på stillingar, som består av stillingar med tilsette og ledige stillingar. Vi nyttar omgrepet stillingar med tilsette i samsvar med talet på arbeidstakarforhold slik dette kjem fram i registra.

Arbeidstakarforhold

Sidan vi hentar opplysningar om talet på arbeidstakarforhold frå NAV sitt Aa-register (via BoF) er definisjonen av arbeidstakarforhold her ´´innmeldt i NAV sitt Aa-register´´. Arbeidsgjevarar pliktar å registrere sine tilsette i dette registeret om det er slik at arbeidsforholdet skal vare i minst sju dagar og arbeidstida truleg vil vere i gjennomsnitt minst fire timar per veke.

Referanseperiode

Referanseperioden for alle omgrepa er sett til utgangen av midtarste månad i kvartalet. Vi reknar at denne referanseperioden er representativ for resten av kvartalet. Vi gjennomfører datainnsamlinga for kvart kvartal rundt denne perioden, og vi refererar til denne tidsperioden i spørsmålsformuleringa om ledige stillingar. Omgrepa talet på arbeidstakarforhold og næring vert henta frå et situasjonsuttak av Bedrifts- og føretaksregisteret.

Næring er koda etter Standard for næringsgruppering, SN2007 .